ARAŞTIRMA DOSYASI : Gelişmekte olan Ülkelerin Sağlık Sorunları ve Çözüm Önerileri

Dr. Süreyya Yiğit

ORSAM Avrasya Danışmanı

İstanbul Aydın Üniversitesi

Soğuk Savaş sonrası uluslararası ilişkilerde dünyanın farklı bölgelerinin önemi ve ülkelerin hedefleri değişti. İki kutuplu dünyada bir süpergücün etkili olduğu coğrafyada dengeleme taktikleri önem kazanırdı. Batı Avrupa müstakbel çatışma noktası olarak görüldüğünden her iki Süpergüç askeri olarak gerek konvansiyonel, gerek nükleer savaşa dair daimi hazır durumda idiler. Bu zaman süreci içinde askeri ve siyasi meseleler ekonomik, ticari, sağlık ve kültürel konulara nazaran daha mühim olarak görüldü.

1990’lardan sonra ise gittikçe küreselleşen dünyada yeni küresel ticaret kurumu yaratıldı: Dünya Ticaret Örgütü. Bunun yanısıra ekonomik gelişme ve çevre hassasiyeti ön saflara çıkmaya başladı. Örneğin, son yıllarda BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) ve BKH-Binyıl Kalkınma Hedefleri’ne pek çok atıfta bulunulduğunu gözlemlemekteyiz.

Sağlık Bütçesi

Özellikle gelişmekte olan ülkelerin bütçelerinde doymayan iştahı olan bir kategori mevcut: sağlık harcamaları. Bu ülkelerin vatandaşlarının çok ciddi sağlık sıkıntıları olduğu bilinmekte, gittikçe demokratikleşen bir dünyada da bu çağrılara cevap vermek gerekmekte. Sağlık konusunda en umut verici çözüm belki de aşılar, zira onlarla inanılmaz bir şeyi yapılabiliyor: bir genç çocuğu nispeten ucuz bir şekilde bir dizi hastalıklardan korumak hem mümkün hem de basit bir çözüm.

İşin püf noktası tabii ki tüm çocukların aşılı olmaları. Aşılar, sıtmanın önlenmesi ve gelişmiş yenidoğan sağlık önlemleri ile beraber dünyada çocuk ölümlerinin azalmasına yardımcı olmuştur. Bu ilerleme1990’larden sonra Binyıl Kalkınma Hedeflerinin sekizde birine ulaşması adına önemli bir gelişme olduğunu da vurgulayabiliriz.

Sivil Toplum Örgütleri

Geçmişte, bilhassa soğuk savaş döneminde, bu tip hedeflere ulaşmak için herşey hükümetlerden beklenirken, günümüzde sivil toplum kurumları çok önemli roller üstlenebiliyor. Hatta başarıya onlar sayesinde erişilebiliyor bile diyebiliriz. Bunun güzel bir örneğini Afrika’da Mozambik’te görmek mümkün.

Kendisini sağlık hizmetlerini iyileştirmeye adamış bir sivil toplum kurumu olan VillageReach bu konuda oldukça başarılı olmuştur. Bu kurum’da çalışanların yaşadığı bölgelerde insanların yarısı en yakın sağlık merkezine en az iki saat uzaklıkta. Bununla alakalı olarak VillageReach, lojistik sistemin olumsuzlukları ve sayısız engelleri aşarak Mozambik’li çocuklarının sağlıklarının aşılarla gelişmesi için aşağıdaki başarılara imza atmıştır:

· aylık olarak kırsal sağlık merkezlerinde stokların tükenme oranını % 80den %1’e düşürmüş

· soğuk zincir çalışma zamanının % 40 ‘den %96’ya yükselmesini sağlamış

· temel aşı olan çocuk yüzdesinin yüzde 69’dan yüzde 95’e çekebilmiş

VillageReach’in çalışmalarından çıkan dersler sağlık sistemlerini geliştirmek için Afrika’da Mozambik’de ve hatta Hindistan’da uygulanmaktadır. Birçok ülke de bu hedefe ulaşmak için doğru yolda adım atmaktadır. Bunlardan biri, Etiyopya sağlık sistemini elden geçirmek için BKH kullanaraktan çocuk ölümlerinin azalmasını dramatik bir yol seçerek başarmıştır.

Çocuk Ölümleri

1980’lerde Etiyopya çok acı bir travma geçirdi: Feci bir kıtlıktan dolayı bir milyon kişi – belki daha da fazlası – bir sene içinde can verdi. Bu trajedi 1985’de dunya’da şok etkisi yaratıp uluslararası yardımların acilen toplanıp sevkedilmesini de sağladı. Bu yılların Etiyopyalılar için istikrarsızlık, savaş ve huzursuzluk ile eşanlamlı olduğunu söyleyebiliriz. Ülke neredeyse her kategoride, çocuk ölümleri de dahil olmak üzere, tüm sağlık göstergelerinde dibe vurmuştu.

2000 yilinda BKH imzalandığı zaman, Etiyopya ülkenin sağlık ihtiyaçları konusunda ciddi hedefler koydu. Tüm vatandaşlara temel sağlık hizmetleri verilmesi düşünülmüştü ve sağlık durumu hükümet hedeflerinden dolayı büyük ölçüde değişmeye başladı. En önemli amaç kuşkusuz olarak çocuk ölümleri için üçte iki oranında net bir azaltma hedefi idi. Bu başarı ya da başarısızlık için dönüm noktası mahiyetinde idi. BKH ile Etiyopya taahhüdü görülmemiş miktarda yardım aldı ve temel sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesine yardımcı oldu.

Etiyopya bu hedefe ulaşmak için başarılı bir model aradı ve Hindistan’da buldu. Kerala eyaleti, özellikle çocuk ölüm oranı ve diğer gelişmiş bir dizi sağlık hedeflerine ulaşmayı başarmıştı. Etiyopya’da kimin hangi işi iyi yaptığını ve en iyi öğrenip uyguladığı araştırılıp keşfedildi. Yüzlerce Kerala temsilcilerinden yardım alaraktan Etiyopya finansal ve diğer çeşitli yardımlarla 2004 yılında kendi toplum sağlığı programını gerçekleştirdi. İki önemli gelişme çoçuklar ve kadınlarda görüldü: Çocuk ölümleri azaldı ve doğum sırasında ölen kadınların sayıları da azaldı. Kadınlar çocuk sahibi olma konusunda ve ne zaman aile planlamarı için doğum kontrol metodlarına erişimleri arttırıldı.

Kadın Sağlığı

1990 yılında Etiyopya’da tüm çocukların yüzde 20’si, beşinci doğum gününü görememekteydiler. Ama sağlık ocaklarının kapıları açıldığında, hayat değişmeye başladı. İlk defa doğum kontrolüne erişim mümkün oldu, kocaları ile beraber eşler çocuk sahibi olma zamanını belirleyebildiler. Kadınlar hamile kalınca düzenli olarak sağlık gorevlileri tarafından kontrole alındı ve onlar da doğumu eskiden olduğu gibi ev yerine, sağlık merkezinde doğum yapmalarını teşvik ettiler.
Kadınların doğum sancılarıyla eşek arabaları ile sağlık merkezine seyahat etmek mümkün oldu. Orada, bir ebe’nin doğum sırasında yatağın yanıbaşında bulunması öngörülmüştü. Doğan bebeğe hemen çocuk felci ve tüberküloza karşı aşıları yapıldı. Sağlık görevlileri de korumaya karşı aşıların zamanlamalarını belirten aşı kartlarını annelere verdiler. Bu aşılar da difteri, tetanoz, boğmaca, hepatit B, menenjit, pnömoni ve kızamığa karşı tedbir niteliğindeydiler.

Kartın üstünde bebeğin adı için boş hane bırakılmıştı. Etiyopyalı geleneklere göre anne-babalar, hastalıkların yaygın olduğundan dolayı çocuklarına isim vermek için beklemekteydiler. Geçmişte çocukların isimleri verilmek için bir ay beklenirken sağlık reformlarının başarısından dolayı yeni doğmuş bebeklere isim vermek için hiç tereddüt edilmemeye başlandı. Sonuç olarak Etiyopya’da çocuk ölümleri azaldı ve1990 yılından bu yana yüzde 60 düştü. Bu önemli BKH’ne 2015’de ulaşmak için de ülke emin adımlar atmakta ve birçok annenin çocuklarına doğdukları gün isim verdiği de gözlemlenmektedir.

Yüzyıllardır her ülkede aile kurma kararı sağlık, refah ve kitlesel iyileştirme, yaşam kalitesi ile alakalandırılmıştır. Ama Sahara-altı Afrika’nın çoğu yerinde ve Güney Asya’da yüz milyonlarca kadınların hala doğum kontrol imkanlarına erişimi halen yok. Nijer bu konuda öncü bir ülke. Uygulanan program ile daha evvelden bilgilendirilmemiş anneler doğum hakkında eğitilmekte. Daha fazla çocuk isteyen anneler her üç ayda doğum kontrol enjeksiyonu almak için sağlık kliniklerine yürümekteler çünkü bu hizmet onlar için sağlıklı ve gebeliklerini kendilerinin planlamalarını sağlamakta. Kendi hayatlarındaki belki de en önemli kararları kendilerinin verme imkanı sunuluyor.

Çocuk Felci

1988 yılından başlayarak çeşitli uluslararası kuruluşlar, örneğin UNICEF ve Dünya Sağlık Örgütü gibileri de dahil olmak üzere, dünyanın birçok ülkesiyle birlikte çocuk felcinin ortadan kaldırılması hedefi kabul edildi. Açık bir amaç hedeflenince siyasi iradeye de odaklanınca ve büyük ölçekli ödenekler planlanınca, çok hızlı bir ilerleme sağlandı. 2000 yılına gelindiğinde, virüs Amerika, Avrupa ve Asya’nın büyük kısımlarında yok olmustu.

Küresel çocuk felci vakalarının sayısı son iki yıl için 1.000 vakanın altına düşerken son birkaç vakadan kurtulmak oldukça güç olmuştur. Gözle görülebilen çiçek gibi bazı hastalıklarda çocukların aşılanması kolay. Ancak, çocuk felcini kesin onaylamak için haftalar sürmekte ve insanların %95’i enfekte olduğu virüsu farkında olmadan yayabilmekte. Bu enfeksiyonların yayılmasına "sessiz iletme" denmekte. Bu yüzden sağlık çalışanları beş yaşın altındakı neredeyse tüm çocuklara yılda birkaç defa aşı yapıyorlar. Afrika ve Asya bölgelerinde yüzde 80 ila 95 oranında aşılanmanın gerekli olduğu tahmin edilmekte. Tutarlı bir kapsama düzeylerinin sağlanmasına ulaşmak için aşıları zamanında yapmak için yerel ölçümler şarttır.

Ocak 2013’te yıllarca bu hastalıkla mücadele ettikten sonra, Hindistan tek bir çocuk felci vaka olmayan bir yılı kutladı. Çoğu insan Hindistan’da çocuk felcinin ortadan kaldırmak için yoğun kalabalık kentsel alanlarıyla, kuzeyindeki muazzam kırsal alanlarda yetersiz kanalizasyondan dolayi en zor yer olmasını beklemekteydi. Çocuk felci 1988-2000 arasinda %99 oranında düştü ve vakaların sayısı 350,000’den 1.000’den daha az bir seviyeye indi, yine de virüsü ortadan kaldırmak zor. Hindistan iyi bir örnekdir: dünyadaki çocuk felci vakalarının çoğunluğu bu ülkede iken, 2011 yılı itibari ile çocuk felcinden arınmış olmuştur. Bunu da yenilikçi yaklaşımlara borçludur.

Teknolojik Destek

Dünya Sağlık Örgütü ve küresel çocuk felci sonlandırma girişimi için ayrıca daha ayrıntılı haritalar oluşturmak için yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri kullanılıyor. Yeni haritalar gerçek mesafeleri gösterebildiğinden yerleşmeler arasında yöneticiler artık aşı yapanlara verimli bir tam gün çalışma için uygun görevler vermekte.

Bir başka sorun, bazı calışanların gitmeleri gereken yerlere gitmemeleridir. Bu konuda GPS ile donatılmış telefonlar kullanımında test edildi. Aşı yapanlar için verilen telefonlardan veriler bir dizüstü bilgisayara yüklendi ve günün sonunda yöneticiler rotayı görebilmekte ve aşı yapanların rotaları karşılaştırılmaktaydı. Bundan dolayı gidilmemiş alanlara yeni ekiplerin gitmesine ve buraların çocuk felcinden korumasız bırakılmış olmaması önlenmiş oluyor. Nijerya hükümeti ve ortakları bu araçları ve benzer yaklaşımları ayarlamak için yakın bir çalışma içinde olmaları gerekmekte. Yine de ilerleme kesinlikle mevcut ve epey çocuga ulaşılmış. Nijerya’da, uydu görüntüleri yardım için kullanılmakta ve elle çizilmiş haritalar üzerinde sağlık çalışanları daha önce gözden kaçan köylere aşılarla ulaşabilmekteler.

Güvenlik

Pakistan ve Afganistan’daki güvensizlik ortamı kampanya için başka bir meydan okuma sebebi oldu. Aralık 2012’de dokuz çocuk felci aşılayıcısı Pakistan’da öldürüldü. Bu olayın ortaya çıkardığı bir gerçek de çocuk felci programını geliştirmek için ilave çaba ile devam edecek calışanların emniyet ve toplum liderlerinden desteklerinin arttırılmasının önemi oldu.

Uygulanan ölçüm sistemleri sona erdirme teşebbüsü tarafından diğer sağlık atılımları için de çok değerli olacağı düşünülmektedir. Aslında bebeklerin rutin aşıları dahil, bakım faaliyetleri, çocuk felci sonlandırmasının mirası demektir, zira 400.000 çocuk her yıl felçli bir hastalığa yakalanmayıp yaşayacak.

Görüldüğü gibi farklı ülkeler, teknolojiden faydalanaraktan sağlık sorunlarına çözüm aramakta oldukça başarılı olmaktalar. Eğitimin sağlıkla yakın ilişkisi olduğu da gözlemlenmektedir. Soğuk savaş tanımlaması ile üçüncü, hatta dördüncü dünya ülkeleri, kendilerine benzer ülkerin tecrübelerinden istafade ederek sağlık sıkıntılarını aşabilmektedirler. Pakistan’da görüldüğü gibi güvenlik her zaman için önemli bir şart olmaya devam etmekte. Sağlık görevlilerinin can güvenliği korunulmadığı taktirde sağlık programlarında gerileme de söz konusu olabilir. Bütün bu engellere rağmen soğuk savaş sonrası dönemde gelişmekte olan pek çok ülkenin hatırı sayılır bir şekilde sağlık konusunda ilerlediğini söylemek mümkün.

Reklamlar

Etiketlendi:, , , ,

One thought on “ARAŞTIRMA DOSYASI : Gelişmekte olan Ülkelerin Sağlık Sorunları ve Çözüm Önerileri

  1. Yaşar Norman Nisan 30, 2013, 6:03 am Reply

    Reblogged this on yasarnorman.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

YÜKSEK STRATEJİ

strateji, istihbarat, güvenlik, politika, jeo-politik, mizah, terör, araştırma, teknoloji

Fight "Gang Stalking"

Expose illegal stalking by corrupt law enforcement personnel

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d blogcu bunu beğendi: