ARAŞTIRMA DOSYASI : Basra Bataklıkları Restorasyon Çalışmaları

Dr. Tuğba Evrim Maden

ORSAM Su Araştırmaları Programı Uzmanı

temaden

Irak’ta yaşanan su sıkıntısı ile birlikte Irak’ın güneyinde yer alan bataklık alanın yok olma tehlikesi de uzun süre gündemde yerini almıştır. Basra Bataklığı, sosyo-kültürel ve çevresel önemi ve eski adı ile Mezopotamya bataklığı, Ortadoğu’nun en büyük sulak alanıdır. Basra, Meysan (Missan) ve Zikar (Thi-Qar) vilayetleri sınırları içerisinde yer alan bataklık alan birbiri ile bağlantılı üç bataklıktan oluşmaktadır. Bu bataklıklar Merkez bataklık, Al-Hammar bataklığı ve Al-Hwizeh bataklığıdır. 1970’lerden itibaren tahrip olmaya başlayan alanın günümüzde yüzde 90’nı kaybolmuştur. Bataklık alanın başlıca problemleri bataklık alanın bozunması, içme suyunun yokluğu ve sanitasyonun yokluğudur. Su kalitesi tarım ilaçları, arıtılmamış sanayi atıkları, kanalizasyon ve tuzlanma nedeniyle insan sağlığını ve yaşam türlerini tehdit eder bir boyuta ulaşmıştır.

Bataklıkların kurumasında en önemli etken, 1990’larda Saddam Hüseyin’in kendisine isyan eden Bataklık Araplarını cezalandırmak için bataklığı besleyen suları bir proje ile derive (saptırmıştır) etmiştir. Bataklık alan projenin başlamasıyla yüzde 10 oranında küçülmüştür. Yarım milyon insanın yaşadığı bölge, iki yıl içerisinde kurumaya başlamıştır. Birleşmiş Milletlerin tarafından “çevre ve insan felaketi” olarak tanımlanan bu durum, geçim ve su kaynağı olan bölgede balıkların ve bitkilerin ölmesine, sazlıklardan ve balıkçılıktan geçimini sağlayan yaşayan binlerce insan nişlerini terk etmek zorunda kalmıştır. Önlemler alınmaz ise söz konusu alanın beş yıl içerisinde tamamen yok olacağı öngörülmektedir.

UNEP, 2004 yılında Irak bataklığı çevresel yönetimi için destek çalışmasına başlamıştır. Bu projenin amacı bataklık alanın sürdürülebilir yönetimini sağlamak ve restorasyonunu yapmaktır. Yaklaşık 15.540 km² büyüklüğünde bir yüzölçümüne sahip olan bataklık alanın restorasyonu bölgeyi terk etmiş bataklık Araplarının geri dönüşü için bir umut ışığı olmuştur. 2009 yılında tamamlanan ve üç aşamadan oluşan UNEP projesinin birinci aşaması 2004-2007 yılları arasında gerçekleşmiştir. Japon hükümetinin maddi desteği ile gerçekleşen aşama içerisinde veri toplama ve analiz, kapasite oluşturma, EST (Environmentally Sound Technology) sistemlerinin oluşturulması ve toplumun bilinçlendirilmesi yer almaktadır. Birinci aşamaya paralel olarak süren ve İtalyan ve Japon hükümeti tarafından desteklenen A ve B olarak iki bölümde ilerleye ikinci aşama 2006-2008 yılları arası devam etmiştir. A aşaması içerisinde su kaynaklarına ilişkin veri toplama ve analizlerin desteklenmesi, çevresel, sosyo-ekonomik ve toprak planlama çalışmalarının desteklenmesi yer almaktadır.

Ayrıca, bataklık alan yönetim planı için kurumlar arası veri paylaşımını sağlayacak koordinasyonun sağlanması da ele alınan bir diğer konudur. B aşaması içerisinde ele alınan konular ise içme suyu sağlanması için pilot proje uygulaması, EST sistemlerinin uygulanması ve topluluk katılımın sağlanması, bilinçlendirmenin arttırılmasıdır. 2007-2009 yılları arasını kapsayan son aşama Japon hükümeti tarafından desteklenmiştir. Son aşamada sulak alan ve katı atık arıtımı için kapasite oluşturma, EST sistemlerinin ve toplum iştirakinin sağlanması, elde edilen verilerin analizi ve dağıtımı yer almaktadır. Bu proje içerisinde Irak Su Kaynakları Bakanlığı, Irak Bataklıkları Restorasyon Merkezi, Irak Çevre Bakanlığı ve Irak Belediye ve Kamu Bakanlığı yer almıştır. Proje dahilinde içme suyu, sanitasyon, bataklık rehabilitasyonu ve yönetimi pilot projeleri uygulanmıştır. Kurulan istasyonlar ile bataklık izlemesi, su kalitesi ve biyolojik çeşitlilik verileri toplanabilmektedir. Başarı ile tamamlandığı belirtilen projede, ekosistem rehabilitasyonu ve yeniden geliştirmenin önlemler ve müdahaleler ile uzun bir süreç olduğu belirtilmiştir. Bu alanın sürdürülebilir yönetiminin öncelikli olarak ulusal kalkınma gündeminde yer alması gerekliliği belirtilmiştir. İki yıl süren kuraklık, 2009 yılında bataklık alanda su seviyesinin düşmesine, bitki örtüsünün zarar görmesine sebep olmuştur. Kuraklık, çölleşme, iklim değişikliği, yağış oranının düşmesi tüm ülkenin su sıkıntısını etkilemiştir.

Ortadoğu’nun en büyük sulak alanı, ekolojik olarak büyük öneme sahiptir. Ayrıca, bataklık Arapları olarak anılan ve bu bölgede yaşamını devam ettiren halk için önemli bir yaşam alanıdır. Bataklıkların tekrar eski haline gelebilmesi için, Irak Su Bakanlığı, 2015 yılı için oluşturduğu su ihtiyacı miktarı hesaplarının içine bataklık alanın onarımı için 11 milyar metre küp su ihtiyacını da eklemiştir. Bu su miktarı toplam 66,85 milyar metre küp su ihtiyacı içerisinde yüzde 16,4’e tekabül etmektedir. Ülkede tarımsal kullanımdan sonra tahsis edilen en büyük su miktarı bataklıkların onarımına ayrılmıştır.

Basra Bataklıklarının kurtarılması ile ilgili olarak sadece Uluslararası Örgütler ve Irak hükümeti çalışmamaktadır. Nisan ayında 2013 Goldman Çevre Ödülü’nü alan Dr. Azzam Alwash’ın 2004 yılında doğal hayatı ve tarihi mirası korumak amacıyla kurduğu STK, “Nature Iraq”, kurulduğu günden itibaren Basra Bataklıklarını kurtarma amacıyla çalışmalar yürütmektedir. Projelerin başlamasıyla birlikte dört yıl içerisinde olumlu değişimlerin gözlendiği bataklık alanın yüzde 50’si restore edilebilmiştir. Bataklık alanın Irak’ın ilk ulusal parkı olması içinde çalışmalar yürüten söz konusu STK’nın, bölgenin Ramsar Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar listesine dahil olması ve bu bölgenin korunması için yasal bir çerçeve oluşturma çalışmalarının devam ettiği belirtilmiştir.

Etiketlendi:, , , ,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

YÜKSEK STRATEJİ

strateji, istihbarat, güvenlik, politika, jeo-politik, mizah, terör, araştırma, teknoloji

Fight "Gang Stalking"

Expose illegal stalking by corrupt law enforcement personnel

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

%d blogcu bunu beğendi: